De geschiedenis van de schaal TT


H.P. Products logo

De ontwikkeling van TT begon al in 1941 in de Verenigde Staten. Hal Joyce startte met het ontwikkelen en produceren van modeltreinen die in een koffer konden worden vervoerd. In de automotive-industrie vergaarde hij veel kennis van productietechnieken en die wilde hij gebruiken voor de fabricage van modeltreinen. De Tweede Wereldoorlog vertraagde zijn voornemens, maar in 1945 was het zover en begon hij onder de naam HP Products met het produceren van modeltreinen in de schaal 1/10 inch tot een voet, oftewel 1:120, met de naam TT. Het liep storm en aan het begin van de jaren vijftig was het assortiment al behoorlijk uitgebreid tot meer dan twintig locomotieven, te koop als bouwpakket of kant-en-klaar model. Dit bleef niet onopgemerkt en al gauw ontstonden er vele kleine firma's die eveneens in deze schaal gingen produceren, zoals Kemtron, Lindsay, Gandy Dancer, Star-Line, Jewel en Craftsman. In de jaren zestig begon helaas het verval van de schaal TT in de VS en van HP Products door de opkomst van schaal N (1:160) met als gevolg dat HP Products werd verkocht en nooit meer terug op de markt kwam. TT lijdt nog steeds een marginaal bestaan in de VS met een kleine, fanatieke aanhang die af en toe leuke modellen op de markt brengt.

ROKAL mascotte

Bijna tegelijkertijd ontstond in het naoorlogse West-Duitsland hetzelfde idee bij Eugen Engelhardt. Ook hij wilde met modeltreinen beginnen, maar had noch het geld noch de middelen om dit te verwezenlijken. Dus, ging hij op zoek naar iemand die en geld had en de nodige productiefaciliteiten bezat voor het vervaardigen van de treinen. Dat werd uiteindelijk Robert Kahrmann eigenaar van ROKAL, een bedrijf dat appendages voor sanitair produceerde en over de benodigde machines beschikte. Samen gingen ze aan het werk met als resultaat dat in 1948 de eerste treinset in TT werd gepresenteerd. In de jaren erna werd het programma verder uitgebreid om aan het eind van de jaren vijftig tot een omvangrijk assortiment te groeien. Ondanks de steeds beter wordende modellen kwam ook hier gedurende de jaren zestig de klad erin door de opkomst van schaal N. ROKAL kreeg het moeilijk, zeker na de dood van Robert Kahrmann, en in 1970 viel het doek voor de modeltreinproductie. Alles werd verkocht aan Röwa die helaas geen rol van betekenis meer kon spelen, ondanks het uitbrengen van een nieuwe, zeer gedetailleerde containerwagen in TT. In 1975 stopte ook hier de productie van TT-modellen waardoor West-Europa de laatste fabrikant van TT-modellen zag verdwijnen.

Berliner TT Bahnen logo

In het voormalige Oost-Duitsland begon de firma Zeuke & Wegwerth KG in 1957, aangemoedigd door het succes van ROKAL, met de productie van modeltreinen in de schaal TT. Het bedrijf was in 1946 begonnen met het fabriceren van elektromechanisch speelgoed, zoals schepen en modeltreinen in de schalen 0 en H0. Door een groot assortiment van goede kwaliteit te bieden, kregen ze een groot marktaandeel in de voormalige oostbloklanden, die niet door de opkomst van schaal N werd ondermijnt. In 1972 werd Zeuke & Wegwerth KG genationaliseerd en ging het bedrijf verder onder de naam VEB Berliner TT-Bahnen (BTTB), dat zich toelegde op modeltreinen in de schaal TT. Helaas was het nationaliseren niet het beste wat de firma kon overkomen. Door slechte eindcontrole en het aanbieden van modellen onder de kostprijs werd de naam BTTB in het westen synoniem voor slechte DDR-kwaliteit.

Tillig TT logo

Gelukkig is na de hereniging van beide Duitslanden daar een halt aan toegeroepen. BTTB werd overgenomen door Tillig en de kwaliteit kan zich nu laten meten met het beste van de andere schalen. TT is weer een serieuze schaal op de markt van modeltreinen en kent nu een zonnige toekomst in Europa. Er zijn nieuwe firma's ontstaan en bestaande firma's zijn in de TT-wereld gestapt. Al met al een positieve ontwikkeling.

Tri-Ang TT logo

Het Verenigd Koninkrijk is altijd een buitenbeentje geweest op het gebied van modelspoor. Zij hebben zich nooit aan de schaalverhoudingen gehouden, die in de rest van de wereld gebruikelijk zijn. De schaal TT heeft daar dan ook een andere schaalverhouding als hier en wel 1:101, ook wel 3mm genoemd afkomstig van de verhouding 3 mm tot een voet. Tri-Ang begint in 1957 met de productie van modeltreinen in de schaal TT3. De iets andere schaalverhouding was noodzakelijk om bestaande elektromotoren te kunnen gebruiken in de nieuwe modellen. Het assortiment bestond voornamelijk uit modellen naar Engels voorbeeld, maar er waren ook enkele, tegenwoordig zeldzame, modellen naar Europees voorbeeld. Zelfs in het nogal eigenzinnige VK maakte de komst van schaal N in 1967 een einde aan Tri-Ang TT. Gelukkig was er rond deze firma een hele industrie ontstaan van bouwpakketfabrikanten die de schaal trouw bleven. Daarbij werd in 1965 de 3mm Society opgericht die tot op de dag van vandaag bijdraagt aan het voortbestaan van deze schaal door het aanbieden van bouwpakketten en onderdelen. Net als in de jaren zestig en geholpen door kleine commerciële fabrikanten bieden ze modelbouwers de mogelijkheid om in deze schaal modeltreinen te kunnen maken en dat denken ze nog vele jaren te blijven doen.

De toekomst

Die ziet er op dit moment erg rooskleurig uit. Elk jaar worden nieuwe modellen uitgebracht en er komen regelmatig nieuwe, meestal kleine, fabrikanten bij. Zelfs een aantal al heel lang bestaande fabrikanten hebben zich op deze markt begeven en dat stemt ons tot blijdschap. Na vele jaren een marginaal bestaan te hebben geleid, gloort er nu een veel zonnigere toekomst. De modellen hebben hetzelfde detailleringsniveau van de andere schalen, het assortiment wordt steeds gevarieerder en de kwaliteit is erg hoog. Wat wil een modelspoorhobbyist nog meer.
Voor een overzicht van fabrikanten kiest u de optie Links in het menu. Hier vindt u ook verwijzingen naar websites die iets met TT te maken hebben.